در میانه تنشهای فزاینده در خاورمیانه، سیاست ایالات متحده در قبال ایران بار دیگر بر پایه فشار نظامی و تهدید استوار شده است. اظهارات دونالد ترامپ درباره عدم استفاده از سلاح هستهای، در حالی مطرح میشود که همزمان از گزینههای تهاجمی دیگر سخن گفته و حضور نظامی آمریکا در منطقه به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. این رویکرد، بیش از آنکه نشانه خویشتنداری باشد، بیانگر تداوم سیاستی است که در سالهای گذشته علی رغم تبعات محدود نتایج ملموسی نداشته و اغلب به تشدید بیثباتی انجامیده است. در مقابل، نشانههایی از تمایل ایران به مسیر دیپلماتیک، تصویری متفاوت از یک بازیگر منطقهای ارائه میدهد که بهدنبال مدیریت بحران، نه گسترش آن است.
هرمز؛ اهرم فشار یا ابزار بازدارندگی
تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان، نقشی کلیدی در معادلات منطقهای و جهانی دارد. ایران همواره تأکید کرده که امنیت این آبراه باید در چارچوب همکاری منطقهای حفظ شود، اما در عین حال نشان داده که در برابر تهدیدها، ابزارهای بازدارنده خود را نیز در اختیار دارد. حضور گسترده نیروهای آمریکایی و اقدامات نظامی در این منطقه، نهتنها کمکی به ثبات نمیکند، بلکه خطر درگیری ناخواسته را افزایش میدهد.
به نوشته نیویورک تایمز، از نگاه تهران، استفاده از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی مانند هرمز، نه برای ایجاد بحران، بلکه برای جلوگیری از یکجانبهگرایی و تحمیل فشارهای خارجی است. در واقع، اگرچه این تنگه میتواند به نقطه تنش تبدیل شود، اما در عین حال ابزاری برای وادار کردن طرف مقابل به پذیرش واقعیتهای منطقهای و بازگشت به میز مذاکره نیز محسوب میشود.
دیپلماسی بهعنوان انتخاب، نه اجبار
تحلیلگران بر این باورند که در شرایطی که برخی بازیگران منطقهای مثل اسراییل با ادبیات تند و تهدیدآمیز، فضای تنش را تشدید میکنند، ایران تلاش کرده مسیر دیپلماسی را باز نگه دارد. گزارشها از آمادگی تهران برای ارائه پیشنهادهایی در حوزه هستهای و انرژی، نشان میدهد که این کشور همچنان به راهحلهای سیاسی باور دارد. این در حالی است که فشارهای اقتصادی و نظامی میتوانست بهراحتی ایران را به سمت رویکردی تقابلیتر سوق دهد.
از سوی دیگر، تجربه نشان داده که سیاست فشار حداکثری نهتنها به تغییر رفتار ایران منجر نشده، بلکه باعث تقویت رویکردهای مستقلتر در سیاست خارجی این کشور شده است. در چنین شرایطی، تأکید ایران بر مذاکره، بیش از آنکه ناشی از ضعف باشد، بیانگر درکی واقعبینانه از پیچیدگیهای منطقه و ضرورت کاهش تنشهاست.
در نهایت، آینده این بحران به انتخاب مسیر از سوی بازیگران اصلی بستگی دارد. اگرچه آمریکا همچنان بر ابزار نظامی تکیه دارد، اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد که بدون پذیرش نقش و منافع ایران، دستیابی به ثبات پایدار در منطقه ممکن نخواهد بود. در این میان، رویکرد مبتنی بر دیپلماسی و بازدارندگی ایران میتواند زمینهساز شکلگیری نظمی متوازنتر و کمتنشتر در خاورمیانه باشد.
نظر شما